Święta LGBTQ+ przy rodzinnym stole. Co zrobić, gdy padają pytania o męża, żonę i przyszłość?

Święta Bożego Narodzenia mają być czasem bliskości, odpoczynku i spotkania z rodziną. Przy wigilijnym stole pojawiają się jednak również pytania, życzenia i komentarze, które dla jednej osoby są niewinnym żartem, a dla kogoś innego mogą być źródłem napięcia.

„Obyś w przyszłym roku przyprowadził żonę”. „Życzę Ci, żebyś znalazła dobrego męża”. „Mam nadzieję, że zdążymy poznać Twoją drugą połówkę”.

Dla osoby LGBTQ+, która nie zrobiła jeszcze coming outu przed rodziną, takie słowa mogą uruchamiać wiele emocji. Czasem pojawia się stres, smutek albo złość. Czasem poczucie, że wszyscy czegoś od nas oczekują. A czasem po prostu nie wiemy, co odpowiedzieć.

Inaczej mogą wyglądać święta osoby, która jest już wyoutowana, ale nadal słyszy pytania o „męża”, „żonę”, dzieci czy przyszłość. Jeszcze inaczej przeżywa je para, która jest razem, ale z różnych powodów spędza Wigilię osobno – każde u swojej rodziny.

Nie ma jednego właściwego sposobu przeżywania świąt jako osoba LGBTQ+. Możesz powiedzieć o sobie więcej, możesz zachować prywatność, możesz postawić granicę, a możesz po prostu przejść przez kilka trudniejszych pytań i wrócić do tego, co daje Ci spokój.

W skrócie: szybka ściągawka na trudne sytuacje

„Życzę Ci męża albo żony, żebyśmy zdążyli poznać Twoją drugą połówkę” – co odpowiedzieć?

Świąteczne życzenia dotyczące przyszłego partnera lub partnerki często wynikają z przyzwyczajenia. Dziadkowie, rodzice czy ciocie mogą po prostu wyobrażać sobie Twoją przyszłość według dobrze znanego im schematu.

To jednak nie oznacza, że musisz natychmiast korygować ich wyobrażenia.

Jeżeli nie jesteś jeszcze gotowa lub gotowy na coming out, święta nie są obowiązkowym terminem na tę rozmowę. Nie musisz ujawniać swojej orientacji seksualnej dlatego, że ktoś złożył Ci życzenia albo zadał pytanie przy wigilijnym stole.

Coming out jest osobistą decyzją. Warto przede wszystkim brać pod uwagę własne bezpieczeństwo, komfort i gotowość. Więcej o tym, jak może wyglądać coming out i jak przygotować się do rozmowy z bliskimi, przeczytasz w naszym poradniku:

Coming out – jak to zrobić i jak zareagować? Poradnik dla młodzieży, dorosłych i bliskich

Nie musisz się tłumaczyć. Możesz odpowiedzieć neutralnie

Jeżeli nie chcesz jeszcze rozmawiać o swojej orientacji, możesz odpowiedzieć w sposób, który nie zdradza więcej, niż chcesz powiedzieć.

Na przykład:

• „Dziękuję, babciu. Zobaczymy, co przyniesie przyszłość.”
• „Na razie nie myślę o tym, ale dziękuję za życzenia.”
• „Najważniejsze, żebym był/a szczęśliwy/a.”
• „Jak będzie ktoś wyjątkowy, to na pewno się dowiecie.”
• „Na razie dobrze mi tak, jak jest.”

Możesz też po prostu podziękować i zmienić temat.

Nie każda rozmowa musi zakończyć się coming outem. Czasami najlepszą odpowiedzią jest taka, która pozwala Ci zachować prywatność i jednocześnie nie prowadzi do niepotrzebnego konfliktu.
O tym, czy i jak być widocznym, piszemy w tekście Widoczność LGBTQ+ — czy trzeba manifestować orientację?.

A co, jeśli pytania pojawiają się cały czas?

Jedno niewinne pytanie może być łatwe do zignorowania. Trudniej, gdy podczas każdej rodzinnej uroczystości wraca ten sam temat.

„Kiedy kogoś poznasz?”

„A Ty to kiedy ślub?”

„Nie chciałabyś mieć już dzieci?”

„Przecież w Twoim wieku wszyscy już kogoś mają”.

W takiej sytuacji możesz spróbować postawić spokojną granicę bez ujawniania orientacji.

Możesz powiedzieć:

• „Wiem, że pytasz z troski, ale nie chcę teraz rozmawiać o moim życiu uczuciowym.”
• „To dla mnie prywatny temat. Wolałbym/wolałabym go zostawić.”
• „Jak będę chciał/a o tym porozmawiać, sam/a zacznę ten temat.”

To nie jest niegrzeczne. Granica dotycząca prywatnego życia nadal jest granicą, nawet przy świątecznym stole.

„Przecież oni już wiedzą” – czyli święta po coming oucie

Coming out nie oznacza, że wszystkie rodzinne rozmowy automatycznie stają się łatwe.

Rodzina może wiedzieć, że jesteś gejem, lesbijką, osobą bi czy queer, a mimo to przy świątecznym stole mogą pojawić się pytania, które brzmią tak, jakby nadal zakładano heteroseksualną przyszłość.

Czasami nie wynika to ze złej intencji. Bliscy mogą dopiero uczyć się nowego języka i nowych przyzwyczajeń. Innym razem takie komentarze mogą być zwyczajnie męczące albo raniące.

Możesz wtedy powiedzieć wprost:

„Wiem, że pytasz z dobrego serca, ale takie pytania sprawiają, że czuję się tak, jakby moja relacja nie była brana pod uwagę.”

Albo jeszcze prościej:

„Moja przyszłość może wyglądać trochę inaczej, niż sobie wyobrażasz.”

Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć, jak może wyglądać proces coming outu i jak reagować na niego z perspektywy osoby bliskiej, warto zajrzeć również do naszego tekstu o rodzinie:

Mój syn jest gejem. Moja córka jest lesbijką. Jak wesprzeć swoje dziecko?

Święta osoby, która dopiero odkrywa swoją orientację

Nie każdy przed świętami wie dokładnie, jak określić swoją orientację.

Możesz być osobą, która od dawna zastanawia się, czy jest gejem, lesbijką albo osobą biseksualną. Możesz być w relacji z osobą tej samej płci i dopiero próbować zrozumieć własne uczucia. Możesz też po prostu nie chcieć się jeszcze definiować.

To również jest w porządku.

Nie musisz przy wigilijnym stole przedstawiać gotowej odpowiedzi na pytanie „kim jesteś?”. Nie musisz mieć wybranej etykiety. Nie musisz też robić coming outu tylko dlatego, że właśnie trwa rodzinne spotkanie.

Jeżeli sam/a próbujesz poukładać swoje uczucia, możesz przeczytać:

A może jestem bi? Przewodnik po biseksualności i odkrywaniu własnej orientacji

oraz:

Orientacje seksualne w społeczności LGBTQIA+ – pełny przewodnik i wyjaśnienia

Czasami najważniejsze jest po prostu pozwolenie sobie na to, żeby jeszcze nie znać wszystkich odpowiedzi.

Wigilia w szkole – kiedy trzeba być razem z ludźmi, którym nie wszystko chcesz powiedzieć

Nie tylko rodzinne święta mogą być źródłem stresu.

Dla młodej osoby LGBTQ+ trudna może być również klasowa Wigilia albo świąteczne spotkanie ze znajomymi. Pojawiają się pytania o sympatie, związki i plany na przyszłość. Ktoś może żartować o „dziewczynach” albo „chłopakach”, a Ty możesz zastanawiać się, czy poprawić tę osobę, przemilczeć komentarz czy zmienić temat.

Nie istnieje jeden obowiązkowy sposób reagowania.

Jeżeli nie czujesz się bezpiecznie z ujawnieniem swojej orientacji, możesz zachować prywatność. Jeżeli jesteś już wyoutowany/a, możesz powiedzieć wprost, jakiego języka wobec Ciebie oczekujesz.

Warto pamiętać również o tym, że nie każda osoba LGBTQ+ chce, aby jej orientacja była tematem świątecznego spotkania. Czasami najlepszym wsparciem jest potraktowanie jej dokładnie tak samo jak wszystkich innych.

Jeśli organizujecie w klasie czy w grupie znajomych wymianę drobnych upominków (tzw. mikołajki), tęczowa czapka mikołaja może być lekkim, niewymagającym żadnej deklaracji akcentem świątecznym dla osoby, która lubi tęczowe symbole.

Wigilia w pracy – prezent, życzenia i granice prywatności

Świąteczne spotkanie firmowe ma jeszcze jeden wymiar: nie wszyscy współpracownicy są naszymi bliskimi znajomymi.

Jeżeli jesteś osobą LGBTQ+ i jesteś wyoutowana/y w pracy, możesz czuć się komfortowo, mówiąc o partnerze lub partnerce. Możesz też preferować prywatność.

Dobrym rozwiązaniem jest niewymuszanie osobistych zwierzeń.

Zamiast:

„To co, przyprowadzasz w końcu chłopaka na święta?”

lepiej zapytać po prostu:

„Masz jakieś plany na święta?”

To niewielka różnica, ale zostawia drugiej osobie możliwość zdecydowania, ile chce o sobie powiedzieć.

Jesteś Ally? Mały prezent może być dobrym gestem – ale nie musi być deklaracją

Świąteczny prezent dla osoby LGBTQ+ nie musi być wielkim symbolem ani publicznym gestem wsparcia.

Jeżeli wiesz, że ktoś lubi tęczowe symbole, konkretną flagę albo po prostu rzeczy związane z Pride, drobny prezent może być miłym sposobem powiedzenia:

„Pamiętam o Tobie.”

Ważne jest jednak wyczucie. Nie każdy chce dostawać prezent, który publicznie podkreśla jego orientację lub tożsamość. Jeżeli osoba nie jest wyoutowana przed wszystkimi, tym bardziej warto pomyśleć o jej komforcie i prywatności.

Jeśli szukasz czegoś małego i niewymagającego żadnej deklaracji — świąteczna kartka z pocztówką PRIDE, z własnoręcznie dopisaną wiadomością w środku, często mówi więcej niż sam prezent.

Jeśli szukasz inspiracji na coś większego, możesz zajrzeć do naszego:

Rankingu 25 prezentów LGBTQ+

Jeżeli natomiast chcesz lepiej zrozumieć, czym właściwie jest świadome wspieranie osób LGBTQ+, przeczytaj:

Straight Ally – czym jest sojusznik społeczności LGBTQ+ i dlaczego jego rola jest ważna?

Kiedy Ty i Twój partner lub partnerka spędzacie święta osobno spędzacie święta osobno

Nie każda świąteczna historia LGBTQ+ dotyczy coming outu.

Czasami wszystko jest dobrze. Jesteście razem, kochacie się, Wasza relacja jest ważna – ale w Wigilię każde z Was jedzie do swojej rodziny.

Może dzielą Was setki kilometrów. Może jedno z Was ma rodziców, którzy potrzebują Waszej obecności, a drugie nie może opuścić swojego rodzinnego domu. Może jeszcze nie mieszkacie razem. A może po prostu w tym roku nie udało się zorganizować wspólnych świąt.

I wtedy pojawia się zupełnie inny rodzaj świątecznych emocji.

Można być otoczonym rodziną i jednocześnie bardzo tęsknić za jedną konkretną osobą.

Wszyscy siedzą przy stole, ktoś nalewa barszcz, ktoś inny rozdaje prezenty, w tle grają kolędy – a Ty myślisz o tym, co w tym momencie robi Twój partner albo Twoja partnerka.

Nie ma w tym nic dziwnego.

Jak być blisko, kiedy w święta dzielą Was kilometry?

Nie da się zastąpić wspólnej Wigilii wiadomością ani prezentem. Można jednak stworzyć własny mały rytuał.

Może to być:

• telefon przed rozpoczęciem kolacji,
• wiadomość wysłana dokładnie o północy,
• wspólne oglądanie filmu po zakończeniu rodzinnych spotkań,
• zdjęcie tego samego świątecznego momentu wysłane sobie nawzajem,
• mały prezent, który otworzycie w tym samym czasie,
• albo po prostu obietnica, że Wasze własne święta odbędą się wtedy, gdy będziecie już razem.

Ten ostatni punkt jest szczególnie ważny.

Wigilia nie musi być jedynym momentem, w którym celebrujecie swoją relację. Jeśli w tym roku nie możecie być razem 24 grudnia, możecie stworzyć własny świąteczny wieczór dzień wcześniej, dzień później albo nawet kilka tygodni później.

Mały prezent dla osoby, za którą tęsknisz

Jeżeli spędzacie święta osobno, prezent może być czymś więcej niż kolejnym przedmiotem pod choinką.

Może przypominać o Waszej relacji wtedy, gdy drugiej osoby nie ma obok.

Nie musi być drogi. Czasami ważniejsze jest to, dlaczego właśnie ten przedmiot wybierasz.

Jeśli nie możecie spędzić razem Wigilii, kartka ze świąteczną bombką w tęczowych barwach — ze środkiem czystym na własną wiadomość — to coś, co można otworzyć dokładnie o północy, o której umówiliście się na telefon. Może to być też symbol Waszej tożsamości, drobna biżuteria, przypinka albo flaga — rzecz, którą druga osoba będzie mogła mieć przy sobie również po świętach.

Jeżeli nie wiesz, co wybrać, dobrym punktem wyjścia może być Ranking 25 prezentów LGBTQ+. Nie trzeba jednak traktować go jak listy obowiązkowych prezentów. Najlepszy będzie ten, który rzeczywiście pasuje do osoby, którą chcesz obdarować.

A jeśli święta nie są dla Ciebie łatwym czasem?

Nie każda rodzina jest bezpiecznym miejscem. Nie każda osoba LGBTQ+ ma możliwość otwartego mówienia o swojej orientacji lub tożsamości. Nie każdy ma partnera, partnerkę czy bliskich, z którymi może spędzić święta.

Dlatego warto odsunąć od siebie przekonanie, że „tak powinno wyglądać Boże Narodzenie”.

Jeśli rodzinne spotkanie jest dla Ciebie trudne, możesz ograniczyć czas spędzony przy stole. Możesz znaleźć osobę, z którą czujesz się bezpiecznie. Możesz stworzyć własną świąteczną tradycję. Możesz też po prostu potraktować ten czas jak kilka dni, które trzeba przejść możliwie spokojnie.

Nie musisz udowadniać nikomu swojej odwagi.

Nie musisz robić coming outu w Wigilię. Nie musisz odpowiadać na każde pytanie. Nie musisz tłumaczyć swojej relacji. Nie musisz też udawać, że wszystko jest w porządku, jeśli nie jest.

Gdzie szukać wsparcia
Jeśli rodzinne spotkanie jest dla Ciebie niebezpieczne albo czujesz, że kryzys Cię przerasta, nie musisz zostawać z tym sam. Bezpłatne kontakty:

• 112 – gdy Ty lub ktoś bliski jesteście w bezpośrednim niebezpieczeństwie,
• 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży,
• 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym,
• 116 123 – telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych,
• 22 628 52 22 – Telefon Zaufania Lambda dla osób LGBT+ i ich bliskich (pn.–pt. 18:00–21:00, w święta sprawdź godziny na lambdawarszawa.org)
• 800 12 00 02 – „Niebieska Linia”, jeśli doświadczasz przemocy w rodzinie.

Nie ma jednego sposobu na święta LGBTQ+ — i każda z tych historii jest prawdziwa

Dla jednej osoby święta będą pierwszą okazją, żeby powiedzieć rodzinie o swojej orientacji. Dla innej – kolejnym rokiem unikania pytań o męża lub żonę. Dla jeszcze innej – pierwszą Wigilią po coming oucie. Ktoś będzie siedzieć przy stole ze swoim partnerem. Ktoś inny spędzi święta osobno i będzie czekać na moment, kiedy znów się zobaczą. Jeszcze ktoś inny będzie w tym roku sam.

Można być blisko rodziny. Można być blisko partnera lub partnerki. Można tęsknić. Można potrzebować granic. Można nie być jeszcze gotowym na rozmowę. Można też stworzyć własną definicję tego, czym mają być święta.

I być może właśnie to jest najważniejsze: żeby wśród wszystkich rodzinnych oczekiwań znaleźć trochę miejsca również dla siebie.

Prezent nie rozwiąże trudnej rozmowy, nie zastąpi obecności ukochanej osoby i nie naprawi rodzinnych relacji. Może jednak być małym, osobistym gestem — dla partnera lub partnerki, z którą spędzasz święta osobno, dla przyjaciela, który właśnie zrobił coming out, dla osoby LGBTQ+, której chcesz pokazać, że ją widzisz i akceptujesz, albo dla siebie. W TeczowySklep.pl znajdziesz między innymi flagi, przypinki, biżuterię i odzież związane ze społecznością LGBTQ+.

Bo czasami mały przedmiot nie jest tylko prezentem. Jest przypomnieniem o kimś, o kim myślisz, nawet jeśli tego dnia nie możecie siedzieć przy jednym stole.

Najczęściej zadawane pytania

Czy muszę zrobić coming out podczas świąt?

Nie. Coming out jest osobistą decyzją i nie ma obowiązku ujawniania swojej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej podczas świąt ani w żadnym innym konkretnym terminie. Warto przede wszystkim brać pod uwagę własne bezpieczeństwo i gotowość.

Co odpowiedzieć, gdy rodzina życzy mi męża albo żony?

Możesz odpowiedzieć neutralnie, podziękować i zmienić temat. Możesz również powiedzieć wprost, że nie chcesz rozmawiać o swoim życiu uczuciowym. Nie musisz ujawniać więcej, niż chcesz.

Co zrobić, gdy jestem już po coming oucie, ale rodzina nadal mówi o przyszłym mężu lub żonie?

Możesz spokojnie przypomnieć, jak wygląda Twoja relacja i powiedzieć, że takie komentarze są dla Ciebie niekomfortowe. Czasami bliscy potrzebują czasu, aby zmienić swoje przyzwyczajenia.

Czy wypada dać osobie LGBTQ+ prezent związany z Pride?

Tak, jeśli masz pewność, że będzie to dla niej komfortowe. Warto zwrócić uwagę na jej sytuację – szczególnie jeśli nie jest wyoutowana przed wszystkimi. Prezent powinien być gestem wsparcia, a nie sposobem na ujawnienie czyjejś orientacji lub tożsamości.

Co podarować partnerowi lub partnerce, jeśli spędzamy Wigilię osobno?

Nie ma jednej odpowiedzi. Dobrym pomysłem może być coś małego i osobistego, co będzie kojarzyć się z Waszą relacją albo tożsamością. Najważniejsze jest znaczenie prezentu, a nie jego cena.

Czy święta osobno oznaczają, że związek jest mniej ważny?

Nie. Wspólne spędzanie Wigilii jest jednym ze sposobów świętowania, ale nie jest miarą wartości związku. Czasami względy rodzinne, odległość, praca albo inne okoliczności sprawiają, że para spędza święta osobno.

Na koniec

Święta przy rodzinnym stole potrafią być piękne, ale mogą też przynieść pytania, na które nie jesteśmy gotowi odpowiadać.

Jeżeli jesteś osobą LGBTQ+ i nie zrobiłeś/aś jeszcze coming outu – nie musisz robić tego dlatego, że ktoś życzy Ci męża, żony albo dzieci.

Jeżeli jesteś już po coming oucie – masz prawo oczekiwać, że Twoja relacja będzie traktowana z takim samym szacunkiem jak relacje innych osób.

Jeżeli jesteś Ally – możesz wspierać bez wypytywania, bez naciskania i bez robienia z czyjejś orientacji głównego tematu rozmowy.

A jeśli w tym roku spędzasz święta z dala od ukochanej osoby – pamiętaj, że odległość przy świątecznym stole nie musi oznaczać odległości w relacji.

Nie wszystkie święta wyglądają tak samo. I nie wszystkie muszą.